وقتی آزمون شغلی استعدادیاب را تمام می‌کنید، فهرستی از شغل‌ها می‌بینید. طبیعی است بپرسید این شغل‌ها از کجا آمده‌اند، چه کسی گفته هر شغل چه توانایی‌ها و علاقه‌هایی می‌خواهد، و آیا اطلاعاتی که در آمریکا جمع شده دربارهٔ ایران هم درست است. پاسخ کوتاه این است: فهرست ما از پایگاه اطلاعات شغلی O*NET می‌آید، و این اطلاعات دربارهٔ نوع کار حرف می‌زند، نه دربارهٔ بازار کار ایران. در این مقاله می‌گوییم این اطلاعات چیست، چطور جمع شده، با چه مجوزی از آن استفاده می‌کنیم و کجا نباید به آن تکیه کنید.
O*NET چیست و چه چیزهایی در آن است
O*NET پایگاه اطلاعات شغلی وزارت کار ایالات متحده است. ادارهٔ اشتغال و آموزش این وزارتخانه (USDOL/ETA) آن را منتشر می‌کند و «مرکز ملی توسعهٔ O*NET» آن را می‌سازد و به‌روز نگه می‌دارد. نسخهٔ فعلی آن ۳۱٫۰ است که تابستان ۱۴۰۵ (اوت ۲۰۲۶) منتشر شد [۱]. خود این مرکز می‌گوید اطلاعاتش حدود ۹۰۰ نیمرخ شغلی را پوشش می‌دهد و بخشی از هر نیمرخ هر سال تازه می‌شود [۳]. نیمرخ شغلی یعنی مجموعهٔ رتبه‌هایی که یک شغل را توصیف می‌کند. فهرست آزمون شغلی ما ۹۲۳ شغل از نسخهٔ ۳۱٫۰ را در بر می‌گیرد.
هر شغل در این پایگاه از چند زاویه رتبه گرفته است. مهم‌ترین بخش‌ها این‌هاست:
| بخش | دربارهٔ چه چیزی است |
|---|---|
| توانایی‌ها | توانایی‌های طبیعی که روی خوب انجام دادن کار اثر دارند، مثل استدلال یا تجسم فضایی |
| مهارت‌ها | مهارت‌های پایه مثل خواندن، نوشتن، ریاضی و یادگیری، و مهارت‌هایی که از شغلی به شغل دیگر می‌برید، مثل ارتباط و حل مسئله |
| دانش | آگاهی از حوزه‌هایی که در کار به کار می‌آیند، مثل ریاضیات، حقوق یا زیست‌شناسی |
| فعالیت‌های کاری | کارهایی که در شغل واقعاً انجام می‌شود، مثل تحلیل داده یا کار با دستگاه |
| زمینهٔ کار | شرایطی که کار در آن انجام می‌شود، مثلاً چقدر دقت لازم است |
| سبک‌های کاری | گرایش‌های شخصیتی در کار، مثل دقیق بودن، قابل اعتماد بودن یا نوآوری |
| ارزش‌های کاری | آنچه شغل به آدم می‌دهد، مثل استقلال، پیشرفت یا رابطهٔ خوب با همکاران |
| علاقه‌ها | شش تیپ علاقهٔ شناخته‌شده و از نسخهٔ ۳۰٫۳ به بعد، ۴۱ حوزهٔ علاقهٔ جزئی‌تر |
| منطقهٔ شغلی | پنج سطح آمادگی؛ یعنی هر شغل چقدر تحصیل، تجربه و آموزش لازم دارد |
اینکه آزمون شغلی استعدادیاب از کدام بخش‌ها و چطور استفاده می‌کند، در صفحهٔ روش علمی آمده است.
رتبه‌ها را چه کسانی داده‌اند
O*NET اطلاعاتش را از چند راه جمع می‌کند: از کسانی که خودشان در آن شغل کار می‌کنند، از متخصصان هر شغل، از تحلیلگران شغلی و در سال‌های اخیر از ابزارهای هوش مصنوعی و آگهی‌های استخدام [۳]. برای دانش، فعالیت‌های کاری، زمینهٔ کار و تحصیل و آموزش، فرم‌هایی هست که شاغلان همان شغل یا متخصصان آن پر می‌کنند [۴]. توانایی‌ها و مهارت‌ها را تحلیلگران شغلی رتبه می‌دهند؛ این کار هر سال برای گروهی از شغل‌ها تکرار می‌شود. برای نمونه، در دورهٔ ۲۶ که گزارشش دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، توانایی‌های ۷۸ شغل دوباره رتبه گرفت [۵].
سبک‌های کاری داستان دیگری دارند. در سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ این بخش از نو ساخته شد: حالا ۲۱ سبک کاری داریم و هر سبک روی مقیاسی از منفی ۳ تا مثبت ۳ نشان می‌دهد آن ویژگی چقدر به کار در آن شغل کمک می‌کند یا به آن آسیب می‌زند [۷]. برای اینکه این رتبه‌ها برای حدود ۹۰۰ شغل ساخته شود، مرکز از روشی ترکیبی استفاده کرد: مدل‌های زبانی بزرگ رتبه‌ها را تولید کردند و رتبه‌های متخصصان معیار سنجش آن‌ها بود. پنج پژوهشگر شخصیت ۱۲۵ شغل را رتبه دادند و هشت تحلیلگر شغلی هم همین شغل‌ها را رتبه دادند. بهترین روش به‌طور میانگین همبستگی ۰٫۸۲ با رتبه‌های متخصصان داشت [۶]. همبستگی یعنی اینکه دو فهرست رتبه چقدر با هم بالا و پایین می‌روند؛ عدد ۱ یعنی هم‌خوانی کامل. این عدد برای سبک‌های مختلف از ۰٫۶۶ تا ۰٫۹۴ فرق داشت، و خود نویسندگان گفته‌اند ممکن است کمی بیشتر از واقع باشد، چون نمونه‌هایی از رتبه‌های متخصصان در دستور کار مدل‌ها بود [۶]. در نسخهٔ ۳۱٫۰، این رتبه‌ها برای ۸۹۱ شغل منتشر شده است [۷].
قضاوت ما این است: این رتبه‌ها برای کاوش شغلی کافی‌اند، اما شاهدی ضعیف‌تر از رتبه‌هایی هستند که شاغلان و تحلیلگران داده‌اند.
مجوز استفاده و آنچه ما تغییر داده‌ایم
اطلاعات نسخهٔ ۳۱٫۰ O*NET با مجوز CC BY 4.0 منتشر شده است [۲]. این مجوز اجازه می‌دهد از این اطلاعات استفاده کنیم و آن را تغییر دهیم یا ترجمه کنیم، به شرط آنکه منبع و شمارهٔ نسخه را بگوییم. اگر اطلاعات را تغییر داده باشیم، باید این را هم بگوییم و روشن کنیم که وزارت کار آمریکا تغییرهای ما را تأیید یا آزمایش نکرده است.
ما عنوان ۹۲۳ شغل و توضیح یک‌خطی هر کدام را به فارسی ترجمه کرده‌ایم. رتبه‌ها را تغییر نداده‌ایم؛ عددها همان عددهای نسخهٔ ۳۱٫۰ هستند. مسئولیت ترجمه با ماست و اگر عنوانی دقیق نیست، خطا از ماست، نه از O*NET. متن اعلامیه‌ای که مجوز از ما می‌خواهد این است:
This page includes information from the O*NET 31.0 Database by the U.S. Department of Labor, Employment and Training Administration (USDOL/ETA). Used under the CC BY 4.0 license. O*NET® is a trademark of USDOL/ETA. talentsearch.ir has modified all or some of this information. USDOL/ETA has not approved, endorsed, or tested these modifications.
به زبان ساده: وزارت کار آمریکا نسخهٔ فارسی ما را نه تأیید کرده و نه آزموده است.
برای کاوش، نه برای استخدام
خود O*NET دربارهٔ ابزارهای خودش قاعدهٔ روشنی دارد. راهنمای ابزار توانایی و راهنمای ابزار ارزش‌های کاری می‌گویند نتیجه‌ها فقط برای کاوش شغلی، برنامه‌ریزی شغلی و مشاورهٔ شغلی مجازند و نباید در تصمیم استخدام به کار بروند؛ کارفرماها هم نباید از آن‌ها برای غربال متقاضیان استفاده کنند [۸][۹]. ابزار علاقهٔ O*NET هم برای برنامه‌ریزی تحصیلی، کاوش شغلی و راهنمایی شغلی طراحی شده است [۱۰].
استعدادیاب همین قاعده را رعایت می‌کند. نتیجهٔ آزمون شغلی رایگان در هیچ تصمیم استخدامی به کار نمی‌رود. این آزمون می‌گوید چه نوع کارهایی با علاقه‌های شما هم‌خوان‌اند؛ نمی‌گوید شما برای یک شغل «مناسب» یا «نامناسب» هستید.
کجا به کار ایران می‌آید و کجا نه
آنچه به نظر ما در ایران هم معنی دارد، محتوای کار است: یک حسابدار، پرستار یا برق‌کار در طول روز چه می‌کند، با چه چیزهایی سروکار دارد و چه توانایی‌هایی برایش مهم است. این بخش در کشورهای مختلف تا حد زیادی شبیه است. این قضاوت ماست و هنوز در ایران آزموده نشده است.
اما چند چیز به ایران منتقل نمی‌شود:
- عنوان شغل‌ها. بعضی شغل‌های آمریکایی در ایران عنوان جداگانه‌ای ندارند، یا در ایران چند شغل یکی شمرده می‌شوند و برعکس.
- مسیر آموزش. منطقهٔ شغلی بر پایهٔ نظام آموزشی و مجوزهای آمریکا ساخته شده است. راه رسیدن به همان شغل در ایران، از کنکور و رشته تا مدرک و مجوز، فرق دارد.
- درآمد و تقاضا. دستمزد، تعداد فرصت‌ها و آیندهٔ هر شغل در ایران با آمریکا یکی نیست. اطلاعات بازار آمریکا را به ایران تعمیم نمی‌دهیم.
پس فهرستی که می‌بینید دربارهٔ نوع کار است، نه دربارهٔ بازار کار ایران. اینکه شغلی در فهرست شما آمده، یعنی نوع آن کار با علاقه‌های شما هم‌خوان است؛ یعنی این نیست که آن شغل در شهر شما فرصت دارد یا درآمد خوبی دارد.
یک نکتهٔ دیگر: وصل کردن شغل‌های O*NET به رشته‌های دانشگاهی ایران در برنامهٔ ماست، اما هنوز انجام نشده است. امروز آزمون شغلی به شما نمی‌گوید کدام رشته را انتخاب کنید.
برای دقیق‌تر شدن چه لازم داریم
اگر بخواهیم دربارهٔ ایران حرف دقیق‌تری بزنیم، به این‌ها نیاز داریم:
- اطلاعات بازار کار ایران. عنوان‌های رایج شغل‌ها، تقاضا و دستمزد در شهرهای مختلف، از منبعی معتبر و به‌روز.
- اعتبارسنجی محلی. اعتبارسنجی یعنی بررسی اینکه یک منبع اطلاعات یا آزمون واقعاً همان چیزی را نشان می‌دهد که ادعا می‌کند. باید از شاغلان ایرانی در نمونه‌ای از شغل‌ها بخواهیم شغلشان را با همان فرم‌ها رتبه دهند و نتیجه را با O*NET مقایسه کنیم. باید بعد از مدتی هم ببینیم کسانی که آزمون شغلی یک نوع کار را به آن‌ها پیشنهاد کرد، در آن کار راضی‌اند یا نه.
- نقشهٔ شغل به رشته. جدولی که هر شغل را به رشته‌ها و مسیرهای آموزشی ایران وصل کند و متخصصان ایرانی آن را بازبینی کرده باشند.
تا وقتی این کارها انجام نشده، صادقانه‌ترین کاری که از دستمان برمی‌آید همین است که بگوییم این اطلاعات از کجا آمده و کجا محدودیت دارد.
آنچه برای شما معنی می‌دهد
- فهرست شغل‌ها را نقطهٔ شروع کاوش بدانید، نه حکم. سطح‌های تناسب هم حکم نیستند.
- برای هر شغلی که توجهتان را جلب کرد، بپرسید در ایران چه نامی دارد، از چه رشته‌ای می‌گذرد و بازارش چطور است. با کسی که همین حالا در آن شغل کار می‌کند حرف بزنید.
- اگر برای انتخاب رشته یا شغل تصمیم مهمی دارید، نتیجه را با یک مشاور مرور کنید.
- اگر جزئیات روش را می‌خواهید، صفحهٔ روش علمی را بخوانید.
منابع
- National Center for O*NET Development, USDOL/ETA (2026). O*NET Database Releases Archive: O*NET 31.0. O*NET Resource Center. https://www.onetcenter.org/db_releases.html
- National Center for O*NET Development, USDOL/ETA (2026). O*NET 31.0 Database: License (CC BY 4.0). O*NET Resource Center. https://www.onetcenter.org/license_db.html
- National Center for O*NET Development (n.d., accessed October 2026). O*NET Data Collection Program. O*NET Resource Center. https://www.onetcenter.org/dataCollection.html
- National Center for O*NET Development (n.d., accessed October 2026). O*NET Questionnaires. O*NET Resource Center. https://www.onetcenter.org/questionnaires.html
- Burgoyne, T. C., & Reeder, M. C. (2025). O*NET Analyst Ratings of Occupational Abilities: Analysis Cycle 26 Results. HumRRO / National Center for O*NET Development. https://www.onetcenter.org/reports/Wave26.html
- Putka, D. J., Liu, J., Wu, F., Burke, M., & Lewis, P. (2025). Using a Hybrid Artificial Intelligence-Expert Method to Develop Work Style Ratings for the O*NET Database (Report No. 2025-130). National Center for O*NET Development. https://www.onetcenter.org/dl_files/Hybrid_AI_Ratings.pdf
- National Center for O*NET Development (2026). O*NET 31.0 Data Dictionary: Work Styles. O*NET Resource Center. https://www.onetcenter.org/dictionary/31.0/excel/work_styles.html
- U.S. Department of Labor, Employment and Training Administration (2012). O*NET Ability Profiler User's Guide, Version 4.2. https://www.onetcenter.org/dl_files/AP_zips/AP-UG-deskp.pdf
- U.S. Department of Labor, Employment and Training Administration (2000). O*NET Work Importance Locator User's Guide, Version 3.0. https://www.onetcenter.org/dl_files/WIL_zips/WIL-UG-deskp.pdf
- Rounds, J., Hoff, K., & Lewis, P. (Eds.) (2021). O*NET Interest Profiler Manual. National Center for O*NET Development. https://www.onetcenter.org/dl_files/IP_Manual.pdf
این مقاله را گروه پژوهش استعدادیاب نوشته است؛ تاریخ: مهر ۱۴۰۵.